Ondernemen met natte voeten: hoe Wyck leeft met de Maas

Maastricht is mijn geboortestad, en sinds een tijdje woon ik er weer. Voor De Nieuwe Ster schreef ik over een kant van die wijk die je vanaf de stoep niet ziet: wat er gebeurt als de Maas buiten haar oevers treedt.

Toen ik het schreef, stond het water weer hoog. Voor veel ondernemers in Wyck was er dan maar één keuze: pompen of verzuipen. Hoe leef en werk je eigenlijk in een wijk die steeds opnieuw met het water vecht?

Het korte antwoord: met pompen in de kelder, slangen die bij hoogwater de straat op gaan, en een flinke dosis vindingrijkheid. Door oude kelders en een doorlatende bodem van grind en zand dringt het grondwater makkelijk naar binnen, vooral als de Maas snel zakt. De ondernemers zijn eraan gewend, maar sinds de overstromingen van 2021 weten ze ook hoe snel het mis kan gaan.

Een wijk vol pompen

Wyck ligt aan de oostkant van de Maas en staat bekend om zijn boetiekjes, bourgondische horeca en historische panden. Achter die fraaie gevels schuilt een minder romantisch verhaal.

Veel ondernemers in de Rechtstraat en de straten eromheen hebben pompen in de kelder staan, die aanslaan zodra het grondwater stijgt. "Je weet dat het erbij hoort als je hier onderneemt," vertelde een van hen me.

"Maar als het waterpeil van de Maas snel zakt, zoals de afgelopen dagen, dan is het alsof het grondwater gewoon door je muren en de grond naar binnen wordt geperst."

Waarom loopt het water de kelders in?

Drie dingen maken Wyck kwetsbaar:

• Oude kelders. Veel panden zijn historisch, en hun kelders zijn vaak niet goed waterdicht. Scheuren in de fundering of in de keldermuren geven het water een makkelijke route naar binnen.

• Een doorlatende bodem. De grond bestaat uit grind- en zandlagen die water goed doorlaten, zodat water vanuit de Maas en het grondwater makkelijk in de kelders komt.

• Veranderende druk. Als de Maas zakt, verandert de druk in die poreuze grondlagen, en wordt het water juist de kelders in gedrukt.

Als de pompen het niet meer bijhouden

Bij hoogwater draaien de pompen op volle toeren, maar soms is zelfs dat niet genoeg. "Als het te snel gaat, kunnen we niet anders dan de slangen naar buiten hangen."

De week waarin ik dit schreef, lagen er weer hele rijen slangen op straat. "Het is verre van ideaal, maar we zijn het gewend," zei een boetiekeigenaar.

Wie in Wyck eens omlaag kijkt in plaats van omhoog naar de kerktorens en gevels, ziet soms antieke pijpen en zelfgemaakte oplossingen die al generaties worden gebruikt om het water te weren. Modern of historisch, de strijd blijft dezelfde.

Wat gebeurde er in Wyck tijdens de overstromingen van 2021?

Grondwater is niet de enige vijand. De overstromingen van 2021, na dagenlange hevige regen, liggen bij de ondernemers nog vers in het geheugen. In Valkenburg en op veel andere plekken in Limburg kregen ze toen de volle laag.

Ook in Wyck werd het kritiek. De kelders liepen vol met opkomend grondwater, en ook het rivierwater begon via de kademuren en riolen de wijk binnen te sijpelen.

"Het was alsof de Maas zich niets aantrok van de barrières," vertelde een winkelier. "In een paar uur tijd stond er zoveel water in de kelder dat we het opgaven. Veel is toen verloren gegaan: voorraden, apparatuur, noem maar op."

Sindsdien is er veel verbeterd aan de waterhuishouding, maar de onrust blijft. "Je weet nooit wanneer het weer misgaat."

Hoe gaan ondernemers in Wyck met het water om?

Ondanks alles blijven ze optimistisch en vindingrijk. Sommigen hebben slimme systemen aangelegd om het water snel af te voeren. Anderen hebben hun opslag naar een hogere verdieping verplaatst, of spreken met buren af hoe ze elkaar bij hoogwater helpen.

"Je wordt creatief," zei een kunsthandelaar. "Het hoort bij het leven langs de Maas. En eerlijk is eerlijk, als het water weer weg is, kunnen we er meestal ook wel om lachen. Totdat de volgende piek zich aandient, natuurlijk."

Wat ik leerde van dit verhaal

Een lokaal verhaal schrijf je niet achter je laptop. De beste zinnen in dit stuk zijn niet van mij, maar van de mensen die ik sprak in de Rechtstraat. Mijn werk was vooral luisteren, uitzoeken waarom het water binnenkomt, en daar een verhaal van maken dat ook iemand van buiten Wyck snapt.

Hopen dat de slangen binnen blijven

De charme van Wyck is onlosmakelijk verbonden met de strijd tegen het water. De Maas stroomt door en het leven gaat verder, maar de ondernemers hopen vooral dat de pompen blijven draaien en dat de slangen voorlopig binnen kunnen blijven.

Meer artikelen die ik voor opdrachtgevers schreef, vind je bij Werk voor klanten. Hoe ik van een gesprek een verhaal maak, lees je in Van interview naar verhaal.

Veelgestelde vragen

Waarom lopen de kelders in Wyck vol bij hoogwater?

Veel panden in Wyck hebben oude kelders die niet goed waterdicht zijn, en de bodem bestaat uit grind en zand die water goed doorlaten. Vooral als de Maas snel zakt, verandert de druk in de grond en wordt grondwater de kelders in gedrukt.

Hoe houden ondernemers in Wyck het water buiten?

Met pompen in de kelder, slangen die bij hoogwater naar buiten gaan, opslag op hogere verdiepingen en afspraken met buren om elkaar te helpen.

Had Wyck last van de overstromingen in 2021?

Ja. Kelders liepen vol met grondwater en rivierwater sijpelde via kademuren en riolen de wijk in. Ondernemers verloren voorraden en apparatuur.